Arquivo histórico · Desde 1925

Historia

Un século de música, arte, memoria e compromiso colectivo.

Arquivo histórico · Desde 1925

Un século de música,
arte, memoria e compromiso colectivo

A historia da Sociedade Coral Polifónica de Pontevedra é a dunha comunidade que fixo da música unha forma de cultura, encontro e permanencia.

Explorar o arquivo

1924 — 1926

O nacemento dunha idea

A Polifónica naceu nun momento de excepcional vitalidade cultural. A súa novidade estivo en concibir o canto coral como unha obra colectiva na que música, lingua, arte e compromiso coa cultura galega formaban parte dun mesmo proxecto.

1924O xermolo

Un proxecto nacido no ambiente cultural de Pontevedra

Na Pontevedra dos anos vinte, marcada por unha intensa actividade artística e intelectual, foi tomando forma a idea de crear unha agrupación capaz de unir a gran polifonía europea coa música tradicional galega. O impulso xurdiu arredor dun grupo de músicos, artistas e intelectuais que entendían a cultura como unha tarefa colectiva.

A actuación do Coro dos Cosacos de Kubán na Sociedad Filarmónica, en abril de 1924, foi unha das referencias que alimentaron aquela vontade de crear unha formación coral con personalidade propia.

19253 de febreiro

Fundación da Sociedade Coral Polifónica de Pontevedra

A primeira Xunta Xeral celebróuse o 3 de febreiro de 1925. Antón Losada Diéguez asumiu a presidencia e Antonio Blanco Porto a dirección musical. Da unión de músicos, intelectuais, artistas e persoas comprometidas coa vida cultural da cidade xurdiu unha institución chamada a converterse nun dos grandes referentes da música coral galega.

A nova Sociedade reuniu voces de procedencias moi diversas. O padre Luis María Fernández Espinosa desempeñou posteriormente un papel fundamental na incorporación das voces femininas procedentes da Xuventude Antoniana, contribuíndo decisivamente á consolidación do carácter mixto e pioneiro da agrupación.

1925Os fundadores

As persoas que impulsaron o proxecto

O grupo fundador da Sociedade Coral Polifónica de Pontevedra estivo formado por Antón Losada Diéguez, Antonio Blanco Porto, Antonio Iglesias Vilarelle, Joaquín Maquieira Fernández, Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, Álvaro Losada, Vicente Barreiro Viñas, Carlos Gastañaduy Ozores, Prudencio Otero Bermúdez de Castro e o padre Luis María Fernández Espinosa.

Músicos, intelectuais, artistas e relixiosos unidos por un mesmo propósito: crear unha institución coral chamada a desempeñar un papel fundamental na vida cultural galega.

19259 e 10 de abril

Primeiras presentacións públicas

A Coral presentouse oficialmente na igrexa de San Francisco o Xoves Santo de 1925 e repetiu programa ao día seguinte na Basílica de Santa María a Maior. Aquelas actuacións sacras deixaron ver xa a disciplina musical e a ambición cultural do proxecto.

O programa incluíu obras de mestres da polifonía histórica e confirmou desde o inicio a vontade de abordar repertorios esixentes.

192623 de marzo

O primeiro gran concerto no Teatro Principal

O concerto do Teatro Principal supuxo a verdadeira presentación artística da Sociedade. O programa combinou música antiga e moderna, repertorio relixioso e canción popular, nunha proposta escénica na que música e artes plásticas formaban unha unidade.

O público acolleu con entusiasmo tanto as interpretacións como os panos deseñados por Castelao, e varias obras tiveron que ser repetidas.

1926 — actualidade

Unha historia en movemento

Máis que unha relación exhaustiva de actuacións, esta selección recolle algúns momentos que explican a proxección, a continuidade e a capacidade de renovación da Sociedade.

23 de marzo de 1926

O primeiro gran concerto no Teatro Principal

A Sociedade presentouse artisticamente ante o gran público no Teatro Principal de Pontevedra cun programa dividido en música antiga e moderna, repertorio relixioso e música popular. Os panos deseñados por Castelao converteron a actuación nunha experiencia na que música e artes plásticas formaban unha unidade.

4 de abril de 1926

Primeira saída de Pontevedra

A Coral actuou no Teatro Principal de Santiago de Compostela e participou nun acto litúrxico na Catedral. Foi a primeira vez que a agrupación levou o seu proxecto artístico fóra da cidade.

11 de maio de 1926

Debut no Teatro Odeón de Vigo

A actuación, organizada pola Sociedade Filharmónica de Vigo, confirmou o interese que espertara a nova agrupación tras o concerto inaugural de Pontevedra.

28 de setembro de 1927

Concerto de gala no García Barbón

A Sociedade Coral Polifónica actuou no Teatro García Barbón de Vigo ante os reis Alfonso XIII e Victoria Eugenia, nun dos fitos máis destacados dos seus primeiros anos.

24–27 de novembro de 1928

A consagración en Madrid

Os concertos no Teatro da Zarzuela e no Monumental Cinema confirmaron a proxección estatal da agrupación. A crítica madrileña destacou a calidade musical do programa, a presenza do repertorio galego e a singularidade da escenografía de Castelao.

13–14 de maio de 1930

A Coruña

A Coral ofreceu un concerto no Teatro Rosalía de Castro, organizado pola Sociedade Filharmónica, e participou nun acto litúrxico na igrexa de San Nicolás.

22–23 de novembro de 1934

Teatro Nacional de Lisboa

As actuacións en Lisboa abriron unha longa relación musical con Portugal e consolidaron a primeira gran proxección internacional da Sociedade.

11–12 de decembro de 1944

Concertos no Teatro Arriaga

A Sociedade participou nos Concertos Aguinaldo para os Humildes celebrados no Teatro Arriaga de Bilbao, consolidando a súa proxección estatal baixo a dirección de Antonio Iglesias Vilarelle.

23–24 de febreiro de 1946

Nova xira por Bilbao

Tras actuar en Oviedo e Santander, a Coral ofreceu dous concertos en Bilbao: no Teatro Filharmónica e no Teatro Buenos Aires, este último a beneficio dun hospital. Naquela viaxe estreouse en Bilbao Keltia, obra composta por Antonio Iglesias Vilarelle.

1951

Novos formatos e colaboracións musicais

A partir da década de 1950 a actividade ampliouse con concertos acompañados por formacións instrumentais. A colaboración coa Orquestra de Cámara de Pontevedra abriu novas posibilidades interpretativas.

29 de abril de 1975

Cincuenta anos de historia

O Mosteiro de Armenteira acolleu o concerto conmemorativo do 50 aniversario da Sociedade, unha actuación gravada en directo e convertida nun dos testemuños sonoros máis valiosos daquela etapa.

1979

Arxentina e Uruguai

A xira por Bos Aires e Montevideo constituíu un dos episodios internacionais máis significativos da historia da Coral, reforzando os lazos coa emigración galega e levando o nome de Pontevedra ao outro lado do Atlántico.

Décadas de 1980 e 1990

Europa e a continuidade

A Coral mantivo unha intensa presenza en Galicia e no resto de España, ao tempo que ampliou a súa proxección internacional con actuacións en Francia, Portugal e Andorra. París, Tours, Mettray e Angers forman parte desa memoria viaxeira.

2000–2001

Setenta e cinco anos e Premio Cidade de Pontevedra

O 75 aniversario impulsou concertos, publicacións e recuperacións discográficas. Nese contexto, o Concello recoñeceu o labor colectivo da Sociedade coa concesión do Premio Cidade de Pontevedra.

2025

Tres grandes concertos do centenario

O programa conmemorativo tivo tres citas musicais especialmente significativas: o concerto do 9 de abril na igrexa de San Francisco, cen anos despois da primeira actuación pública; a homenaxe organizada pola Sociedad Filarmónica de Pontevedra o 2 de xuño no Teatro Principal; e o concerto de Nadal do 20 de decembro en San Francisco, compartido coa Banda de Música de Pontevedra, cun programa que incluíu a Missa Brevis de Jacob de Haan e unha selección de panxoliñas.

Dirección musical

Nove etapas, unha mesma voz

Cada dirección deixou unha pegada propia. Xuntas forman unha liña de continuidade que explica a personalidade musical da Sociedade ao longo de máis dun século.

1925 — 1940

Antonio Blanco Porto

Director fundador e principal artífice da primeira identidade sonora da Coral.

Dotou a agrupación dunha disciplina interpretativa excepcional e construíu un repertorio no que convivían a polifonía europea, a música sacra e as harmonizacións do canto popular galego. Durante a súa etapa chegaron os primeiros grandes éxitos en Galicia, Madrid e Portugal.

Achega: Vinculado á harmonización e difusión do repertorio galego, entre outras pezas conservadas pola entidade.

1940 — 1964

Antonio Iglesias Vilarelle

Compositor, musicólogo e continuador da etapa fundacional.

Asumiu a dirección tras o falecemento de Antonio Blanco Porto. Durante máis de dúas décadas deu continuidade ao estilo da agrupación, ampliou o repertorio e mantivo a presenza da Sociedade na vida musical galega.

Achega: Autor e harmonizador de obras moi presentes na tradición interpretativa da Polifónica.

1964 — 1967

Manuel Fernández Cayeiro

Primeira etapa á fronte da dirección musical da Sociedade.

Asumiu por primeira vez a dirección da Coral en 1964, iniciando unha relación coa entidade que tería continuidade décadas máis tarde. Nesta primeira etapa contribuíu a manter o nivel artístico e a continuidade do repertorio histórico.

Achega: A súa vinculación coa Polifónica desenvolveuse en dúas etapas diferenciadas.

1968 — 1977

Agustín Bertomeu Salazar

Músico e compositor cunha achega propia ao repertorio da Coral.

Dirixiu a Sociedade durante unha etapa de intensa actividade musical. A súa relación coa Polifónica deixou unha memoria especialmente ligada ao traballo cos cantores e á incorporación de creacións propias ao repertorio.

Achega: Entre as súas composicións vinculadas á Coral figura o romance Ábreme a portiña.

1977 — 1980

José Antonio Sánchez Rodríguez «Pachú»

Director dunha etapa breve de transición e continuidade artística.

Asumiu a dirección musical na segunda metade da década de 1970 e mantivo a actividade da agrupación ata o relevo de José Verea Montero en 1980.

Achega: A súa etapa garantiu a continuidade do traballo coral entre dúas direccións prolongadas.

1980 — 1998

José Verea Montero

Responsable dunha longa etapa de estabilidade e renovación coral.

Tomou o relevo en maio de 1980 e guiou a agrupación durante case dúas décadas. Baixo a súa dirección continuaron as actuacións en Galicia, no resto de España e no estranxeiro, mantendo o equilibrio entre legado histórico e renovación musical.

Achega: Compositor de obras interpretadas e gravadas pola Sociedade.

1998 — 2008

Manuel Fernández Cayeiro

Segunda etapa á fronte da Coral.

Regresou á dirección en outubro de 1998. Nesta segunda etapa conduciu a agrupación durante a celebración do 75 aniversario, a recuperación de gravacións históricas e unha intensa actividade concertística.

Achega: A súa segunda etapa contribuíu a preservar o repertorio tradicional e a incorporar novas propostas.

2008 — 2013

Marlene Armentero Cutiño

Primeira muller en asumir a dirección musical da Sociedade.

Dirixiu a agrupación durante unha etapa de continuidade e renovación, mantendo a presenza habitual da Coral en concertos, actos institucionais e celebracións litúrxicas.

Achega: A súa dirección abriu unha nova etapa na historia artística da Polifónica.

2013 — actualidade

Nanette Sánchez Ordaz

Directora da etapa contemporánea e do centenario.

Desde 2013 conduce a actividade musical da Sociedade. Baixo a súa dirección, a Coral renovou repertorios, participou en proxectos de colaboración e afrontou a programación do centenario, mantendo a identidade histórica da entidade aberta a novas linguaxes e escenarios.

Achega: A súa etapa combina recuperación patrimonial, repertorio contemporáneo e novas colaboracións.

Memoria institucional

A responsabilidade de dar continuidade

As sucesivas presidencias sostiveron a vida organizativa da Sociedade, protexeron o seu patrimonio e fixeron posible que o proxecto atravesase épocas históricas moi diferentes.

1925 — 1929

Antón Losada Diéguez

Primeiro presidente e unha das persoas decisivas no impulso cultural e institucional da Sociedade. Formou parte tamén da corda de barítonos.

1929 — 1932

Alfonso Daniel Rodríguez Castelao

Presidente, cantor baixo, escenógrafo e creador da identidade visual da Coral. A súa pegada artística continúa formando parte da imaxe da entidade.

1932 — 1947

José Blein Llinás

Asumiu a presidencia nun período complexo da historia de Galicia e deu continuidade á estrutura institucional da Sociedade.

1947 — 1967

Vicente Riestra Calderón

Presidiu a Sociedade durante dúas décadas, sostendo a súa continuidade organizativa e a actividade pública da agrupación.

1967 — 1978

Augusto García Sánchez

Deu continuidade á vida institucional da Coral nunha etapa de transformación social e renovación da actividade musical.

1978 — 1996

José Fernando Filgueira Valverde

Intelectual, investigador e director do Museo de Pontevedra, mantivo estreitamente unidas ambas as institucións e reforzou a dimensión cultural e patrimonial da Coral.

1996 — 2026

Xosé Carlos Valle Pérez

Presidiu a Sociedade durante case trinta anos. A súa etapa abrangueu o 75 aniversario, unha intensa actividade institucional e a preparación e celebración do centenario.

2026 — actualidade

José Raposeiras Correa

Presidente da nova etapa posterior ao centenario, orientada á continuidade artística, á conservación da memoria e á apertura de novos proxectos.

Arte, música e patrimonio

Castelao: unha escena para a voz

Castelao non foi só un dos fundadores da Sociedade Coral Polifónica, cantor baixo e presidente entre 1929 e 1932. A súa colaboración coa Coral deu lugar a unha das achegas máis singulares da nosa historia: unha escenografía concibida para facer visible a música.

1926 · Pano de boca

San David

O rei David músico preside unha das imaxes máis recoñecibles da historia da Polifónica. Castelao concibiuno como pano de boca para o primeiro gran concerto civil da Sociedade, celebrado no Teatro Principal de Pontevedra o 23 de marzo de 1926.

A súa forza non reside só na dimensión monumental. San David resume unha idea nova para aquel momento: que a arquitectura, a cor, a pintura e a música puidesen formar parte dunha mesma experiencia artística.

Arquivo SCPP

Logotipo histórico da Sociedade Coral Polifónica de Pontevedra deseñado por Castelao

Versión histórica do logotipo de San David coa sinatura de Castelao — Versión histórica coa sinatura de Castelao · Arquivo SCPP

1925 · Identidade visual

O logotipo da Polifónica, deseñado por Castelao

O logotipo da Sociedade Coral Polifónica de Pontevedra foi deseñado por Alfonso Daniel Rodríguez Castelao e representa un músico medieval inspirado na figura do rei David da fachada das Praterías da Catedral de Santiago de Compostela. O mesmo motivo preside o pano de boca de San David, empregado desde os primeiros concertos da agrupación en 1926.

A inscrición que envolve a figura utiliza unha grafía de trazo manual e inspiración epigráfica, ligada ás investigacións de Castelao sobre as inscricións medievais galegas e á tradición gráfica coñecida como «letra galega».

Ver a ficha do logotipo en AR\DE ↗

Arquivo SCPP

Da idea ao escenario

Unha historia en catro momentos

1921

París e o teatro de arte

Castelao coñece novas fórmulas escénicas, entre elas os coros ucraínos e o Teatro do Morcego de Nikita Balieff. A idea dun espectáculo no que todas as artes dialogan ficará na súa memoria.

1925

Fundador e cantor baixo

Participa na fundación da Sociedade Coral Polifónica e intégrase na propia vida musical da entidade. A súa relación coa Coral é persoal, artística e institucional.

1926

O escenario transfórmase

Para o concerto do 23 de marzo crea San David, Sala dos Quiquiriquís, Pórtico románico, Rosetón oxival e Alcoba. As grandes dimensións obrigan a traballar na Casa da Luz.

1934

Capela oxival

Coa última escenografía coñecida para a Polifónica péchase un ciclo de case unha década no que Castelao converte o escenario coral nunha obra plástica total.

1926 · Arquitectura e música

Rosetón oxival

O gran rosetón converte o fondo do escenario nunha arquitectura imaxinada. A escena deixa de funcionar como decoración neutra e crea un espazo visual capaz de acompañar o carácter do repertorio interpretado pola Coral.

É unha das obras que mellor explica a modernidade da proposta de Castelao: poucos elementos, unha composición monumental e unha imaxe inmediatamente recoñecible que continúa formando parte da memoria visual da Sociedade.

Arquivo SCPP

8panos conservados

2panos desaparecidos

1926–1934período de creación

O seu legado

Moito máis ca uns decorados

Os panos forman parte dunha maneira de entender a Polifónica na que música, cultura galega e creación plástica avanzan xuntas.

Unha identidade propia

A escenografía distinguiu os concertos da Polifónica desde os seus primeiros anos e contribuíu a crear unha personalidade recoñecible dentro e fóra de Galicia.

A música feita imaxe

Castelao non concibiu estes fondos como ornamentación. Cada pano participa da atmosfera da obra interpretada e amplía o seu significado sobre o escenario.

Patrimonio da Sociedade

O Museo de Pontevedra conserva oito escenografías en depósito da Sociedade Coral Polifónica, un conxunto excepcional pola súa dimensión e pola súa historia.

Memoria viva

A súa conservación, estudo e difusión permiten que a relación entre Castelao e a Polifónica siga formando parte do relato cultural de Pontevedra.

Colección conservada

Os oito panos custodiados polo Museo

O Museo de Pontevedra conserva estas escenografías en depósito da Sociedade Coral Polifónica.

1926Castelao

San David

Pano de boca

Foi un dos cinco panos preparados para o primeiro gran concerto civil da Polifónica, celebrado no Teatro Principal de Pontevedra o 23 de marzo de 1926. A figura do rei David músico converteuse nun dos sinais visuais máis recoñecibles da Sociedade.

1926Castelao

Sala dos Quiquiriquís

Sala para música profana · inv. 007628

Concibida para a parte profana do programa, formou parte do primeiro conxunto de 1926. O Museo de Pontevedra conserva o pano, composto por cinco partes, en depósito da Sociedade Coral Polifónica.

Ficha oficial do Museo de Pontevedra ↗

1926Castelao

Rosetón oxival

Un dos decorados máis celebrados

O gran rosetón oxival converteu o escenario nun espazo de forte presenza arquitectónica. A documentación do Museo sinala que foi un dos decorados máis admirados da Polifónica desde os seus primeiros concertos.

1926Castelao

Alcoba

Escenografía para o primeiro concerto · inv. 007632

Tamén pertence ao conxunto dos cinco panos estreado o 23 de marzo de 1926. Fronte á monumentalidade das arquitecturas relixiosas, propón un ambiente máis íntimo adaptado ao repertorio.

Ficha oficial do Museo de Pontevedra ↗

1926Castelao

Interior de igrexa

493 × 782 cm · inv. 007630

Estreouse en Pontevedra en abril de 1926. A arquitectura relixiosa ocupa todo o fondo escénico e prolonga visualmente o carácter sacro da música interpretada pola Coral.

Ficha oficial do Museo de Pontevedra ↗

1926Castelao

Arco da vella

Segundo pano de boca

Foi estreado en decembro de 1926 no Teatro Rosalía de Castro da Coruña. A súa composición emprega o arco da vella como motivo central nunha proposta de gran forza gráfica.

c. 1926–1927Castelao

Claustro

Arquitectura medieval imaxinada

Escenografía de carácter arquitectónico asociada ao repertorio relixioso. A tradición documental da Polifónica e do Museo sitúaa dentro do conxunto conservado das creacións escénicas de Castelao.

1934Castelao

Capela oxival

Último pano para a Polifónica · inv. 007629

Foi o último pano realizado por Castelao para a Sociedade. Estreouse no Teatro Principal de Pontevedra o 16 de novembro de 1934. O conxunto está formado por grandes paneis que superan os cinco metros e medio de altura.

Ficha oficial do Museo de Pontevedra ↗

Memoria documental

Os dous panos desaparecidos

O seu aspecto coñécese grazas á documentación fotográfica e aos materiais históricos conservados.

1926

Pórtico románico

Formou parte dos cinco panos do concerto do 23 de marzo de 1926. O pano desapareceu, pero se conserva documentación preparatoria e fotografías históricas que permiten coñecer a súa composición.

1926

Rúa

Estreouse no Teatro Principal de Santiago en abril de 1926. É a outra escenografía de Castelao para a Polifónica que non chegou ata nós e coñécese grazas á documentación fotográfica.

Conservación

Un patrimonio monumental e fráxil

As grandes dimensións e a propia natureza dos materiais fan especialmente complexa a súa conservación e exposición permanente. Na mostra do centenario de 2025 o Museo de Pontevedra recorreu a reproducións a escala de varias pezas para achegar este patrimonio ao público sen comprometer os orixinais.

Ver a exposición do centenario no Museo de Pontevedra ↗

Con Castelao, a Polifónica non só cantaba diante dun escenario: construía un espazo artístico no que a música e a imaxe falaban unha mesma linguaxe.

Museo de Pontevedra

As escenografías da Polifónica explicadas no Museo

O Museo de Pontevedra dedica neste vídeo unha explicación específica ás escenografías creadas por Castelao para a Sociedade Coral Polifónica: a súa orixe, o seu uso nos concertos e os traballos de conservación realizados ao longo do tempo.

Patrimonio vivo

O que permanece

O legado da Sociedade é musical, artístico, documental e humano. Non é un patrimonio inmóbil: continúa medrando con cada concerto, cada incorporación e cada nova lectura da súa historia.

Un repertorio con identidade

A Coral fixo convivir desde os seus inicios a polifonía sacra e profana, os madrigais, a música histórica, as Cantigas de Santa María e as harmonizacións do canto popular galego.

Unha embaixadora cultural

Ao longo de máis dun século levou o nome de Pontevedra por numerosas cidades de Galicia, España, Portugal, Francia, Arxentina, Uruguai e Andorra.

Memoria sonora

As gravacións realizadas en distintas épocas permiten seguir a evolución interpretativa da agrupación e constitúen unha parte esencial do seu patrimonio.

Arquivo documental e artístico

Partituras, programas de man, fotografías, actas, carteis, correspondencia, recortes de prensa e panos escénicos forman un fondo histórico de extraordinario valor.

Unha comunidade entre xeracións

A historia da Sociedade non se explica só polos concertos ou polas distincións, senón pola entrega continuada de centos de cantores, directoras, directores e persoas colaboradoras.

Un patrimonio vivo

A mellor maneira de conservar esta memoria é mantela en movemento: cantando, investigando, compartindo e incorporando novas xeracións ao proxecto.

Distincións e recoñecementos

Ao longo da súa historia, a Sociedade recibiu numerosos premios, medallas e homenaxes que recoñecen a súa contribución á música, á cultura galega e á vida da cidade.

Desde 1925

Unha historia que continúa cantándose

A Sociedade Coral Polifónica de Pontevedra chega ao seu segundo século fiel á súa memoria e consciente de que toda tradición só permanece viva cando é capaz de dialogar co presente.

Arquivo histórico

Histórico de concertos

Consulta por décadas os concertos documentados desde 1925, cunha lectura directa e sen pasos intermedios.

Cargando o arquivo…

Ver todo o histórico Descargar histórico (.pdf)